W sobotę, 24 stycznia 2026 roku, Marki stały się miejscem wydarzenia o randze międzynarodowej. W obecności Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego oraz Prezydenta Republiki Litewskiej Gitanasa Nausėdy, uroczyście odsłonięto kompozycję memorialną, poświęconą Mikalojusowi Konstantinasowi Čiurlionisowi – genialnemu twórcy, który łączy w swojej biografii oba narody. Uroczystość odbyła się przy ul. Kasztanowej, w pobliżu bramy klasztoru Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi. To miejsce symboliczne, sąsiaduje z „Czerwonym Dworem”, dawnym ośrodkiem leczniczym, w którym w latach 1910–1911 przebywał i zmarł Mikalojus Konstantinas Čiurlionis – najwybitniejszy kompozytor i malarz litewski.Wydarzenie miało wyjątkową oprawę. Obiekt pamięci wspólnie odsłonili Prezydenci obu państw wraz z Pierwszymi Damami – Martą Nawrocką oraz Dianą Nausėdienė. Obecność głów państw podkreśliła wagę postaciM.K. Čiurlionisa (1875–1911) jako fundamentu europejskiego modernizmu i kluczowej postaci dla tożsamości litewskiej.Prezydent Gitanas Nausėda skierował szczególne podziękowania do wszystkich zaangażowanych w projekt: Departamentu Dziedzictwa Kulturowego Litwy, Ambasady Litwy w Polsce, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP, a także władz samorządowych Marek i powiatu wołomińskiego. Specjalne wyrazy uznania trafiły do litewskiej społeczności z Puńska za pomoc w realizacji dzieła oraz do Kancelarii Prezydenta RP.Nowy memoriał to dzieło głęboko osadzone w tradycji. Został zaprojektowany przez architektów Gediminasa Antanasa Sakalisa i Vaidotasa Paliulionisa oraz rzeźbiarza ludowego Antanasa Vaškysa.Kompozycja wykonana w drewnie składa się z dwóch obiektów: przydrożnej kapliczki słupowej (koplytstulpis) oraz kapliczki z daszkiem (stogastulpis). Inspiracją był bezpośrednio obraz artysty „Żmudzkie kapliczki słupowe”. Dzieło nawiązuje do litewskiej tradycji krzyży przydrożnych oraz do żmudzkiej sztuki krzyżowniczej, która widnieje na liście niematerialnego dziedzictwa UNESCO.Uroczystość w Markach stanowiła uroczyste zamknięcie obchodów 150. rocznicy urodzin artysty, które w 2025 roku były szeroko celebrowane w obu krajach. Dzięki nowemu memoriałowi, mieszkańcy Marek oraz turyści zyskali trwały ślad przypominający o tym, że to właśnie tutaj biło serce środkowoeuropejskiej kultury przełomu wieków.Marecki memoriał ma szansę stać się ważnym miejscem pamięci historycznej na mapie Powiatu Wołomińskiego. To wyjątkowe dzieło o głębokiej symbolice, którego forma i lokalizacja w prosty, aczkolwiek wielce wymowny sposób upamiętnia miejsce, w którym z ziemskim światem rozstał się genialny litewski artysta.Jak zaznaczył Prezydent Karol Nawrocki, to miejsce od dziś będzie przypominać światu o „wielkiej kulturze, która ubogaca świat”, a duch historii Europy Środkowej znalazł w Markach swoje godne upamiętnienie.Ponadto, Pan Prezydent w swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na szerszy kontekst historyczny wydarzenia. Przypomniał, że uroczystość zbiega się z 163. rocznicą wybuchu Powstania Styczniowego, a na cmentarzu w Markach spoczywają weterani tego zrywu.– W życiorysie Mikalojusa Čiurlionisa...