W środę, 3 czerwca, odbyła się wyjątkowa wycieczka historyczno-patriotyczna „Śladami Żołnierzy AK spod znaku Rajskiego Ptaka”. Wydarzenie zgromadziło ponad 300 uczestników, w tym zaproszonych gości oraz uczniów reprezentujących 18 szkół z terenu Powiatu Wołomińskiego. Organizatorami tej niezwykłej lekcji historii w terenie były: Międzyszkolny Klub Historyczny im. Armii Krajowej Ziemi Radzymińskiej oraz Stowarzyszenie Historyczne AK im. płk. Mieczysława Chojnackiego ps. „Młodzik”.
Patronat honorowy nad całym przedsięwzięciem objęli: Starosta Wołomiński Arkadiusz Werelich oraz Burmistrz Radzymina Krzysztof Chaciński.
Inicjatywa stanowi kontynuację misji Międzyszkolnego Klubu Historycznego im. Armii Krajowej Ziemi Radzymińskiej, który od momentu swojego powstania w 2017 roku
regularnie organizuje wyjazdy do miejsc na Mazowszu związanych z działalnością polskiego podziemia niepodległościowego. Dotychczas młodzież ze wszystkich dwunastu szkół Gminy Radzymin miała okazję odwiedzić Palmiry, Ostrów Mazowiecką, Łochów, Pułtusk oraz Płock. Ostatnia z wypraw, zrealizowana do Sierpca, odbyła się w zeszłym roku w ramach szerokiego projektu zatytułowanego „Rok Młodzika w Gminie Radzymin”. Czerwcowy szlak pamięci wiódł jednak przez historyczne punkty powiatów wyszkowskiego oraz wyszkowsko-pułtuskiego pogranicza.
Hołd pod wyszkowskim pomnikiem
Pierwszym punktem na trasie był Pomnik Żołnierzy Armii Krajowej w Wyszkowie. Uroczystość otworzyło krótkie wprowadzenie prezesa Władysława Kolatorskiego, po którym prowadzenie ceremonii przejęła Hanna Masłowska, uczennica Liceum Ogólnokształcącego im. Cypriana Kamila Norwida w Radzyminie. Przywitała ona przybyłe Poczty Sztandarowe, przedstawicieli władz samorządowych, reprezentantów środowisk kombatanckich, delegacje wyszkowskich szkół, instytucji oraz organizacji społecznych, a także mieszkańców miasta. Wartę honorową przy pomniku z pełną powagą pełnili uczniowie klasy mundurowej Centrum Edukacji Zawodowej i Ustawicznej „Kopernik” w Wyszkowie, młodzież z I LO PUL w Wołominie oraz reprezentanci Międzyszkolnego Klubu Historycznego im. Armii Krajowej Ziemi Radzymińskiej.
Po uroczystym odśpiewaniu hymnu państwowego, ksiądz Krzysztof Ziółkowski, proboszcz Sanktuarium św. Jana Pawła II w Radzyminie, poprowadził modlitwę w intencji poległych i zmarłych żołnierzy Armii Krajowej Obwodu „Rajski Ptak” – Ośrodek Wyszków. Rys historyczny tego miejsca pamięci, zlokalizowanego na skwerze u zbiegu ulic Sowińskiego i Pułtuskiej, przybliżył zebranym dr Michał Depta, lokalny historyk i pracownik Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej im. Cypriana Norwida w Wyszkowie.
Podczas oficjalnych wystąpień głos zabrali gospodarz terenu: Wiceburmistrz Wyszkowa Artur Laskowski, Wicestarosta Wołomiński Katarzyna Maria Pazio oraz Naczelnik Wydziału Edukacji Starostwa Powiatowego w Wyszkowie Agnieszka Deptuła, która przemawiała w imieniu Starosty Marzeny Dyl. Głos zabrali również: Wiceburmistrz Radzymina Krzysztof Dobrzyniecki oraz gen. bryg. zp. Andrzej Michalik, reprezentujący Związek Piłsudczyków Rzeczypospolitej Polskiej.
Podniosłym zwieńczeniem spotkania było złożenie kwiatów i zapalenie zniczy. Hołd bohaterom oddały liczne delegacje, w tym wiceburmistrz Wyszkowa z przedstawicielami samorządu Gminy Wyszków, delegacja Starostwa Powiatu Wyszkowskiego, reprezentanci Starostwa Powiatu Wołomińskiego wraz ze Związkiem Piłsudczyków RP, Wiceburmistrz Radzymina z delegacją Gminy Radzymin, a także przedstawiciele Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 r. w Radzyminie. Kwiaty złożyła również liczna społeczność Klubu – uczniowie, rodzice, dyrektorzy szkół i nauczyciele, którym towarzyszyli Mirosław Widlicki oraz Wiesław Studziński z Zarządu Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręgu Warszawa-Wschód.
Cichociemni w Łosinnie i konspiracja w Pniewie
Dalsza droga w kierunku Pniewa obfitowała w bezcenne wątki historyczne. Uczestnicy minęli wieś Łosinno, której okolice zapisały się w dziejach jako jedno z kluczowych miejsc odbioru zrzutów Cichociemnych w okupowanej Polsce. W latach 1942–1943 na tamtejszych łąkach, noszących kryptonim „Garnek”, przyjęto trzy udane zrzuty lotnicze z Wielkiej Brytanii. Najbardziej spektakularna operacja o kryptonimie „Neon 1” rozegrała się w nocy z 16 na 17 września 1943 roku. Z pokładu brytyjskiego samolotu Halifax Dywizjonu RAF desantowali się wówczas trzej legendarni skoczkowie: major Hieronim Dekutowski ps. „Zapora” – późniejszy wybitny dowódca drugiej konspiracji niepodległościowej, kapitan Bronisław Rachwał ps. „Glin” oraz podporucznik Kazimierz Smolak ps. „Nurek”. Upamiętnieniem tamtych wydarzeń jest pomnik usytuowany po lewej stronie szosy prowadzącej w kierunku Pułtuska.
Kolejnym przystankiem na trasie był Pomnik Obrońców Ojczyzny w Pniewie, wzniesiony we wrześniu 1985 roku przy Kościele pw. św. Apostołów Piotra i Pawła. Pniewo w czasie wojny było silnym ośrodkiem oporu – XIV Placówka AK liczyła około 370 żołnierzy, a jej twórcą i pierwszym komendantem był podporucznik Jan Widlicki ps. „Orski”, weteran wojny polsko-bolszewickiej z 1920 roku. Pomnik upamiętnia między innymi tragiczne wydarzenia z 18 maja 1944 roku, kiedy to gestapo, żandarmeria i Wehrmacht przeprowadziły tu masowe aresztowania członków podziemia, z których część została później zamordowana w obozie koncentracyjnym Stutthof. Monument stanowi trwały wyraz pamięci o walce żołnierzy AK w strukturach Puszczy Białej.
Drugą część uroczystości poprowadził Piotr Jusiński, uczeń klasy szóstej Szkoły Podstawowej nr 1 im. ppłka pil. Mariana Pisarka w Radzyminie. W spotkaniu uczestniczyli proboszcz miejscowej parafii ksiądz Marek Dyga oraz dyrektor Szkoły Podstawowej im. Żołnierzy Armii Krajowej w Pniewie Monika Śliwińska wraz z delegacją młodzieży i pedagogów. Wyjątkowo wzruszającym momentem było odśpiewanie Hymnu Polskiego Państwa Podziemnego przez ucznia radzymińskiego klubu historycznego, Stanisława Wardakowskiego. Po modlitwie poprowadzonej przez proboszcza i wystąpieniu pani dyrektor, Filip Jeż, uczeń klasy ósmej, przybliżył zebranym bogatą historię Pniewa i tradycje lokalnej szkoły.
Ceremonię składania kwiatów pod pomnikiem zainaugurowała Henryka Michalczewska, reprezentująca Starostwo Powiatowe w Wołominie oraz Związek Piłsudczyków RP. Następnie wieńce złożyli wiceburmistrz Krzysztof Dobrzyniecki z radzymińskimi samorządowcami oraz reprezentanci MKH im. AK ZR. Młodzieży z Radzymina towarzyszyli Anna i Bogdan Barczykowie, doktor Paweł Abramski oraz delegacja Polskiego Związku Emerytów i Rencistów. Wizytę, zwieńczyło wręczenie pamiątkowych upominków gospodarzom oraz wspólne zdjęcie na schodach pniewskiej świątyni, będące wyrazem wdzięczności za gościnność władz samorządowych Gminy Zatory.
Śmierć bohatera „Kamieni na szaniec” w Sieczychach
Trzecim punktem historycznej wyprawy były Sieczychy w gminie Długosiodło. Miejscowość ta słynie z tragicznych wydarzeń z nocy z 20 na
21 sierpnia 1943 roku, kiedy to podczas udanego ataku na niemiecką strażnicę graniczną zginął harcmistrz podporucznik Tadeusz Zawadzki ps. „Zośka”, legendarny dowódca warszawskich Grup Szturmowych Szarych Szeregów i bohater książki Aleksandra Kamińskiego „Kamienie na szaniec”. W akcji wzięli udział harcerze z Warszawy i Wyszkowa, wspierani przez lokalną placówkę AK. Atak nastąpił symultanicznie z czterech stron, obejmując również budynek przedwojennej szkoły powszechnej, gdzie nocowali Niemcy. „Zośka” był jedynym poległym po stronie polskiej. W odwecie za zniszczenie strażnicy okupanci zamordowali później czterech lokalnych gospodarzy, którzy pomogli partyzantom, użyczając wozów do transportu. Obecny pomnik bohatera odsłonięto w sierpniu 2023 roku, w osiemdziesiątą rocznicę jego śmierci, tuż obok murowanego budynku Szkoły Podstawowej, która od 2003 roku nosi jego imię.
Uroczystość w Sieczychach rozpoczęła się od odśpiewania Hymnu Szarych Szeregów, w którym partię solową wykonała Julia Kosim, uczennica klasy szóstej radzymińskiej Szkoły Podstawowej nr 1. Hanna Masłowska powitała przybyłych gości, wśród których znalazły się władze Gminy Długosiodło z zastępcą wójta Ewą Karczewską i przewodniczącą Rady Gminy Teresą Paradowską na czele, a także dyrektor Szkoły Podstawowej w Sieczychach Monika Gajownik wraz z gronem pedagogicznym, uczniami i mieszkańcami.
Modlitwę za duszę Tadeusza Zawadzkiego i jego towarzyszy broni poprowadził ksiądz Krzysztof Ziółkowski. Po oficjalnych przemówieniach przedstawicielek samorządu oraz pani dyrektor, uczeń Jakub Pakieła zaprezentował zebranym biografię patrona szkoły. Strategiczne znaczenie i przebieg akcji pod Sieczychami z 1943 roku szczegółowo omówili prezes Okręgu Warszawa-Wschód ŚZŻAK Mirosław Widlicki oraz Tomasz Karasiński, prezes Stowarzyszenia Grupa Historyczna „Zgrupowanie Radosław”. Po złożeniu kwiatów, zapaleniu zniczy i odegraniu poruszającego utworu „Śpij Kolego”, uczestnicy mieli okazję zwiedzić szkolną Izbę Pamięci oraz obejrzeć unikalną ekspozycję przygotowaną przez Grupę Historyczną „Zgrupowanie Radosław”.
Chwila wytchnienia w Leszczydole-Nowinach i finał przy wyszkowskim sanktuarium
Po intensywnym i pełnym emocji programie patriotycznym nadszedł czas na integrację. Uczestnicy udali się do miejscowości Leszczydół-Nowiny, gdzie przy leśnej wiacie „Nowinka” zorganizowano wspólne ognisko. Tradycyjne kiełbaski z grilla oraz wojskowa grochówka, przygotowana przez firmę Catemark pana Marka, pozwoliły młodzieży na odpoczynek i swobodną wymianę wrażeń. W trakcie pikniku delegacja uczniów złożyła oficjalne podziękowania sołtysowi wsi, Krystianowi Pyśkowi, za udostępnienie infrastruktury i niezwykłą gościnność.
Spotkanie stało się także doskonałą okazją do zaprezentowania wszystkim zebranym prestiżowych statuetek „Perły Mazowsza 2025”, które Międzyszkolny Klub Historyczny im. Armii Krajowej Ziemi Radzymińskiej zdobył w marcowym głosowaniu. Wywalczenie ponad czterech tysięcy głosów i rozbicie banku z nagrodami na wszystkich etapach konkursu było możliwe dzięki ogromnemu zaangażowaniu młodzieży, rodzin oraz przyjaciół klubu z Gminy Radzymin, Powiatu Wołomińskiego oraz wielu innych zakątków kraju.
Ostatnim, niezwykle bogatym w treść akcentem wycieczki w drodze powrotnej do Radzymina była wizyta w Sanktuarium Świętego Idziego w Wyszkowie. Proboszcz parafii, ksiądz kanonik dr Zdzisław Golan, wygłosił dla młodzieży pasjonujący wykład o burzliwych dziejach kościoła i tutejszej zabytkowej plebanii. Świątynia ta wyróżnia się w skali kraju wyjątkową historią – była odbudowywana i konsekrowana pod tym samym imieniem aż siedmiokrotnie, co stanowi ogólnopolski rekord. W otoczeniu sanktuarium uczniowie podziwiali Pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego, Pomnik Grupy Operacyjnej „Wyszków” z września 1939 roku pod dowództwem generała Wincentego Kowalskiego, nowo powstającą Aleję Pamięci „Walczącym za Niepodległą” oraz drewnianą kapliczkę poświęconą Powstańcom Styczniowym Ziemi Wyszkowskiej.
Na sam koniec delegacja młodzieży wraz z gośćmi, w asyście Sztandaru radzymińskich Żołnierzy Armii Krajowej Obwodu „Rajski Ptak”, udała się pod odsłonięty w 2009 roku Pomnik „Żołnierzy Wyklętych”. Upamiętnia on bohaterów Armii Krajowej, Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, Narodowych Sił Zbrojnych oraz Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Tam, po złożeniu kwiatów i zapaleniu ostatnich zniczy pamięci, zakończył się ten pełen wrażeń dzień.
Organizatorzy skierowali do wszystkich uczestników słowa uznania za wzorową postawę, żelazną dyscyplinę oraz godne, dojrzałe reprezentowanie swojej „Małej Ojczyzny”.
/opr. W. Kolatorski, R.L.;
foto: Agnieszka Wardakowska, Piotr Dukland, Gmina Radzymin/
