W sobotę, 24 stycznia 2026 roku, Marki stały się miejscem wydarzenia o randze międzynarodowej. W obecności Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego oraz Prezydenta Republiki Litewskiej Gitanasa Nausėdy, uroczyście odsłonięto kompozycję memorialną, poświęconą Mikalojusowi Konstantinasowi Čiurlionisowi – genialnemu twórcy, który łączy w swojej biografii oba narody.
Uroczystość odbyła się przy ul. Kasztanowej, w pobliżu bramy klasztoru Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi. To miejsce symboliczne, sąsiaduje z „Czerwonym Dworem”, dawnym ośrodkiem leczniczym, w którym w latach 1910–1911 przebywał i zmarł Mikalojus Konstantinas Čiurlionis – najwybitniejszy kompozytor i malarz litewski.
Wydarzenie miało wyjątkową oprawę. Obiekt pamięci wspólnie odsłonili Prezydenci obu państw wraz z Pierwszymi Damami – Martą Nawrocką oraz Dianą Nausėdienė. Obecność głów państw podkreśliła wagę postaci
M.K. Čiurlionisa (1875–1911) jako fundamentu europejskiego modernizmu i kluczowej postaci dla tożsamości litewskiej.
Prezydent Gitanas Nausėda skierował szczególne podziękowania do wszystkich zaangażowanych w projekt: Departamentu Dziedzictwa Kulturowego Litwy, Ambasady Litwy w Polsce, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP, a także władz samorządowych Marek i powiatu wołomińskiego. Specjalne wyrazy uznania trafiły do litewskiej społeczności z Puńska za pomoc w realizacji dzieła oraz do Kancelarii Prezydenta RP.
Nowy memoriał to dzieło głęboko osadzone w tradycji. Został zaprojektowany przez architektów Gediminasa Antanasa Sakalisa i Vaidotasa Paliulionisa oraz rzeźbiarza ludowego Antanasa Vaškysa.
Kompozycja wykonana w drewnie składa się z dwóch obiektów: przydrożnej kapliczki słupowej (koplytstulpis) oraz kapliczki z daszkiem (stogastulpis). Inspiracją był bezpośrednio obraz artysty „Żmudzkie kapliczki słupowe”. Dzieło nawiązuje do litewskiej tradycji krzyży przydrożnych oraz do żmudzkiej sztuki krzyżowniczej, która widnieje na liście niematerialnego dziedzictwa UNESCO.
Uroczystość w Markach stanowiła uroczyste zamknięcie obchodów 150. rocznicy urodzin artysty, które w 2025 roku były szeroko celebrowane w obu krajach. Dzięki nowemu memoriałowi, mieszkańcy Marek oraz turyści zyskali trwały ślad przypominający o tym, że to właśnie tutaj biło serce środkowoeuropejskiej kultury przełomu wieków.
Marecki memoriał ma szansę stać się ważnym miejscem pamięci historycznej na mapie Powiatu Wołomińskiego. To wyjątkowe dzieło o głębokiej symbolice, którego forma i lokalizacja w prosty, aczkolwiek wielce wymowny sposób upamiętnia miejsce, w którym z ziemskim światem rozstał się genialny litewski artysta.
Jak zaznaczył Prezydent Karol Nawrocki, to miejsce od dziś będzie przypominać światu o „wielkiej kulturze, która ubogaca świat”, a duch historii Europy Środkowej znalazł w Markach swoje godne upamiętnienie.
Ponadto, Pan Prezydent w swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na szerszy kontekst historyczny wydarzenia. Przypomniał, że uroczystość zbiega się z 163. rocznicą wybuchu Powstania Styczniowego, a na cmentarzu w Markach spoczywają weterani tego zrywu.
– W życiorysie Mikalojusa Čiurlionisa zawarta jest prawda historyczna na temat relacji łączącej nasze narody. To Litwin, który nabierał doświadczenia artystycznego na polskich uczelniach. Jest on uosobieniem bliskości dziedzictwa kulturowego Polski i Litwy – podkreślił Prezydent RP.
– Warto zaznaczyć, że choć rodzice artysty byli Litwinami, w rodzinnym domu Čiurlionisów mówiło się po polsku. Litewskiego Mikalojus Čiurlionis zaczął uczyć się dopiero około trzydziestego roku życia pod wpływem narzeczonej, a później żony – zwraca uwagę Wicestarosta Wołomiński Katarzyna Maria Pazio, która podczas uroczystości wspólnie z Burmistrzem Miasta Marki Jackiem Orychem dokonała oficjalnego powitania Prezydentów Polski i Litwy na terenie naszego powiatu.
– Cieszę się, że jako Powiat Wołomiński, wspólnie z samorządem Miasta Marki, mogliśmy wesprzeć starania Ambasady Litwy w Polsce związane z budową „pomnika” artysty w Markach – podkreśla Wicestarosta Katarzyna Maria Pazio i dodaje:
– Jeszcze raz pięknie dziękuję Ambasadorowi Litwy w Polsce oraz Attaché Ana Kočegarova Maj za organizację uroczystości upamiętniającej Mikołaja Čiurlionisa w Markach i obecność Prezydentów Polski i Litwy na Ziemi Norwida i Cudu nad Wisłą.
/opr. R.L.;
foto: KW, Powiat Wołomiński/
